Locatie

Utrechtseweg 180, 3818 ES Amersfoort (tegenover het Berghotel)

  • Openbaar vervoer: bus 56 van Syntus vanaf centraal station, halte Potgieterlaan (3 minuten)
    Check OV reisinformatie voor actuele tijden.
  • Met de auto te bereiken vanaf De Stichtse Rotonde (Amersfoort-zuid) richting centrum
    Parkeren a.u.b. langs de Potgieterlaan, Dr. J.P. Heijelaan of de Oranjelaan

Een bijzondere plek

Het parcours van de Bergcross ligt op de flanken van de Amersfoortse Berg. Weinigen zullen zich realiseren dat dit een heel bijzonder gebied is.

 

Drinkwater voor Amersfoort

Het eerste dat opvalt is de watertoren bij het start/finishgebied. In 1912 begon het Gemeentelijk Waterbedrijf hier water te winnen voor de drinkwatervoorziening van de stad Amersfoort. In die tijd werd jaarlijks 3 miljoen m3 grondwater opgepompt. Dat grondwater was en is van Utrechtse Heuvelrug stuwwalwaterkwaliteit en kon zonder noemenswaardige behandeling via het leidingnet als drinkwater worden gedistribueerd. Er was meer dan genoeg voor alle Amersfoortse inwoners.

Tegenwoordig is deze drinkwaterproductielocatie eigendom van Vitens en is de winning terug gebracht naar 1,5 miljoen m3 water per jaar. Het water is nog steeds erg goed van kwaliteit. Het water wordt alleen belucht en er is de mogelijkheid om natronloog te doseren om de pH waarde wat te verhogen. Wist je dat de bronwatertjes Bar-le-Duc en Sourcy ook uit de Utrechtse Heuvelrug komen? Ze worden in Bunnik gebotteld. In Amersfoort komt het gewoon uit de kraan.

watertoren_500

Watertoren Amersfoortse Berg

 

Waterwinputten

Langs het parcours van de Bergcross zie je her en der betonnen constructies met een putdeksel liggen. Hier zitten de winputten onder die het grondwater oppompen en de reinwaterkelders naast de watertoren vullen. Vanuit die reinwaterkelders wordt het in een deel van het Amersfoortse waterleidingnet gepompt. In het westelijk deel van Amersfoort komt dit drinkwater uit de Amersfoortse Berg uit de kraan.

 

Watertoren toen

De watertoren is een rijksmonument. De watertoren is gebouwd op het hoogste punt van de Amersfoortse berg, 44 meter boven NAP. De 12 meter brede toren zelf kon hierdoor relatief laag blijven en is dan ook ‘slechts’ 17 meter hoog. Zowel over het bouwjaar, als over de architect bestaat onduidelijkheid. Zeer waarschijnlijk dateert de toren uit 1912, toen de gemeente besloot tot de oprichting van een eigen, gemeentelijk waterleidingbedrijf. Het ontwerp is waarschijnlijk afkomstig van de directeur der Gemeentewerken ir. C.G. Beltman. De uitvoering lag mogelijk in handen van de firma T. van Hoogevest. Voor de bouw van de cilindervormige bouwmassa werd advies ingewonnen bij de firma Aug. Klönne in Dortmund (Duitsland). Het stalen waterreservoir bovenin de watertoren heeft een inhoud van 700 m3 en rust op een staalconstructie. De bakstenen buitenmuur is slechts een losse schil. De watertoren is niet meer in gebruik en is in 2016 door Vitens verkocht.

 

Watertoren nu

De watertoren wordt door de nieuwe eigenaar te huur aangeboden. Over 4 verdiepingen verdeeld bedraagt het totale vloeroppervlak circa 320 m². Deze zichtlocatie wordt aangeprezen als kantoor, restaurant en hotel.

 

Galgenberg

Op de Amersfoortse Berg ligt tegenover de watertoren en achter het restaurant Bergpaviljoen een heuvel. Mogelijk was dit ooit een grafheuvel. Hier liggen nog steeds de fundamenten van een stenen galg voor het tentoonstellen van geëxecuteerden. De executies werden in Amersfoort onder toeziend oog van de rechters voltrokken op de Hof. Na de voltrekking van het vonnis werden de lijken tentoongesteld aan de galg op de Galgenberg. De weg van Utrecht naar Amersfoort loopt al vanaf de middeleeuwen langs deze plek. Bezoekers vanuit Utrecht zagen zo de strengheid van het stadsbestuur. De stenen galg is in 1770 wegens bouwvalligheid afgebroken. De galg is toen vervangen door een houten exemplaar. Deze is net voor de annexatie door Napoleon van Nederland in 1809 op last van de toenmalige Landsregering afgebroken. Het tentoonstellen van geëxecuteerden was in die tijd niet meer gebruikelijk.

 

Wegh der Weegen

De weg van Amersfoort naar Utrecht begint bij de Galgenberg en is wereldberoemd. De weg is omstreeks 1650 ontworpen door de Amersfoortse architect Jacob van Campen. Jacob van Campen was in zijn tijd een grootheid en is bijvoorbeeld bekend als ontwerper van het Paleis op de Dam in Amsterdam. De kaarsrechte weg naar Utrecht werd aangelegd met een breedte van 60 meter en drie rijen eikenbomen aan beide kanten, op exact dezelfde afstanden van elkaar geplant. Aan beide zijden van de weg werden kavels uitgegeven waarop iemand een buitenplaats kon bouwen, mits hij zijn deel van de weg onderhield. De kavels waren 100 roeden (376 meter) breed en 50 roeden diep. Aan de zijden van de kavels kwamen paden, “sorties” genaamd, van 3 roe (11 meter) breed. De kavelstructuur uit die tijd is nog steeds zichtbaar. De weg is tegenwoordig geasfalteerd en er liggen fietspaden langs, maar als je goed kijkt is het beeld nog precies hetzelfde als toen. De ligging van de sorties is gemarkeerd met tegels in het straatwerk. De kavels werden destijds uitgegeven aan welgestelden en vooraanstaande personen. Vandaag de dag bepalen de fraaie en voorname buitenplaatsen langs de weg nog steeds het beeld.

Tegen het eind van de Gouden Eeuw brak in Utrecht een financiële crisis uit. De weg is daarom nooit helemaal voltooid. Wel kwam men uit heel Europa kijken naar de weg. De Zeeweg in Den Haag en Unter der Linden in Berlijn zijn aangelegd naar het voorbeeld van deze weg. Ook diende het als voorbeeld voor de Parijse Champs-Elysées.

wegderwegen_400

Tegels markeren tegenwoordig de aloude “sorties” van de Wegh der Weegen

 

Berghotel

Tegenover het start/finishgebied van de Bergcross, aan de andere kant van de Utrechtseweg, de Wegh der Weegen, ligt het Best Western PLUS Berghotel Amersfoort. Het Berghotel is een belangrijke sponsor van de Bergcross.

In 1880 is het Berghotel begonnen als kuurhotel met uitzicht op de Utrechtse Heuvelrug. Nu is het een modern geoutilleerd hotel-restaurant met vergaderruimten, business rooms en een verrassende keuken. Een bescheiden kuurhotel was het. Het had 24 kamers en was ook toen al mooi gelegen in het zuurstofrijke groen. Rijke Nederlanders kwamen naar de Amersfoortse Berg vanwege de natuurzuivere omgeving. Tuberculose zou je in Amersfoort namelijk niet snel oplopen. De Amersfoortse Berg was in die tijd een kale berg, de hellingen begroeid met struikgewas, voornamelijk laag eikenhakhout. Het Berghotel bood een prachtig uitzicht over de Utrechtse Heuvelrug, het Eemdal en, ver weg in de diepte, het historische centrum van Amersfoort. Een ideale omgeving om op adem te komen en het vermoeide of zieke lichaam te laten herstellen.

hotel_500